XÉT NGHIỆM HP C14: KẾT QUẢ NÓI LÊN ĐIỀU GÌ VÀ CẦN CHUẨN BỊ NHƯ THẾ NÀO?

Helicobacter pylori (HP) là một loại vi khuẩn có thể sống trong niêm mạc dạ dày. Nhiễm HP khá phổ biến và kết quả xét nghiệm HP dương tính không đồng nghĩa với việc người bệnh mắc một bệnh lý nguy hiểm hoặc ung thư dạ dày. 

Điều quan trọng là hiểu đúng ý nghĩa của xét nghiệm, thực hiện xét nghiệm trong điều kiện phù hợp và điều trị đúng khi có chỉ định. 

Bài viết được tư vấn chuyên môn từ ThS. BS. CK2 Đinh Thị Ngọc Minh - Chuyên khoa Tiêu hóa Gan mật. 

1. XÉT NGHIỆM HƠI THỞ C14 LÀ GÌ? 

Test hơi thở C14 (C14 Urea Breath Test) là một phương pháp không xâm lấn giúp phát hiện tình trạng nhiễm HP đang hoạt động trong dạ dày. 

HP có khả năng tạo ra men urease. Khi người bệnh uống một lượng nhỏ ure được đánh dấu bằng carbon-14 (C14), nếu trong dạ dày có HP, ure sẽ được phân giải và tạo thành CO₂ có chứa C14. CO₂ này đi vào máu, được vận chuyển đến phổi và thải ra ngoài qua hơi thở. 

Máy sẽ đo lượng C14 trong mẫu hơi thở để xác định có hay không có bằng chứng của tình trạng nhiễm HP đang hoạt động. 

Vì vậy, test C14 có thể được sử dụng trong hai tình huống quan trọng: 

• Phát hiện nhiễm HP. 
• Kiểm tra tình trạng tiệt trừ HP sau điều trị. 

2. TRƯỚC KHI TEST C14, CẦN CHUẨN BỊ GÌ?

Đây là bước rất quan trọng vì một số thuốc có thể làm giảm số lượng hoặc hoạt động của HP, khiến xét nghiệm cho kết quả âm tính giả. 

Thông thường, trước khi thực hiện test hơi thở cần: 

• Ngưng kháng sinh ít nhất 4 tuần. 
• Ngưng các thuốc có chứa bismuth ít nhất 4 tuần. 
• Ngưng thuốc ức chế bơm proton (PPI) ít nhất 2 tuần, ví dụ: omeprazole, esomeprazole, pantoprazole, rabeprazole, lansoprazole... 

Một số thuốc ức chế acid khác cũng có thể ảnh hưởng đến kết quả xét nghiệm. Vì vậy, nếu đang sử dụng thuốc điều trị dạ dày hoặc vừa sử dụng kháng sinh, cần thông báo đầy đủ cho bác sĩ trước khi thực hiện xét nghiệm để được hướng dẫn về thời gian ngưng thuốc phù hợp. 

Không nên tự ý ngưng các thuốc đang được bác sĩ kê đơn để điều trị những bệnh lý khác chỉ nhằm mục đích thực hiện xét nghiệm. 

3. NẾU TEST C14 DƯƠNG TÍNH THÌ CÓ Ý NGHĨA GÌ?

Kết quả dương tính cho thấy có bằng chứng của nhiễm HP đang hoạt động trong dạ dày. 

HP là một nhiễm khuẩn thường gặp và có liên quan đến viêm dạ dày, loét dạ dày – tá tràng. Về lâu dài, nhiễm HP có thể làm tăng nguy cơ mắc một số bệnh lý dạ dày, trong đó có ung thư dạ dày. 

Tuy nhiên: 

HP dương tính ≠ ung thư dạ dày. 

Phát hiện HP tạo điều kiện để người bệnh được đánh giá và điều trị phù hợp, qua đó góp phần giảm các nguy cơ liên quan đến tình trạng nhiễm HP về lâu dài. 

Người bệnh không nên tự ý mua kháng sinh hoặc sử dụng lại đơn thuốc điều trị HP trước đây. Việc lựa chọn phác đồ cần tính đến tiền sử sử dụng kháng sinh, những lần điều trị HP trước đây, dị ứng thuốc và tình trạng cụ thể của từng người. 

4. NẾU TEST C14 ÂM TÍNH THÌ CÓ Ý NGHĨA GÌ? 

Kết quả âm tính có nghĩa là xét nghiệm không phát hiện bằng chứng của nhiễm HP đang hoạt động tại thời điểm thực hiện. 

Tuy nhiên, cần kiểm tra xem xét nghiệm đã được thực hiện trong điều kiện phù hợp hay chưa. 

Nếu người bệnh vừa sử dụng: 

• PPI trong vòng 2 tuần trước xét nghiệm. 
• Kháng sinh trong vòng 4 tuần. 
• Bismuth trong vòng 4 tuần. 

thì kết quả âm tính có thể chưa đủ tin cậy do nguy cơ âm tính giả. 

Trong trường hợp này, bác sĩ có thể cân nhắc thực hiện lại xét nghiệm sau khi đã ngưng thuốc đủ thời gian. 

5. C14 ÂM TÍNH NHƯNG TRIỆU CHỨNG ĐAU DẠ DÀY VẪN TỒN TẠI 

Điều này hoàn toàn có thể xảy ra. 

Đau thượng vị, đầy bụng, khó tiêu, buồn nôn, ợ hơi hay nóng rát không phải lúc nào cũng do HP. 

Các triệu chứng đường tiêu hóa trên có thể liên quan đến nhiều tình trạng khác nhau như bệnh trào ngược dạ dày – thực quản, khó tiêu chức năng, bệnh lý dạ dày – tá tràng hoặc những nguyên nhân khác. 

Vì vậy, nếu HP âm tính nhưng triệu chứng vẫn kéo dài, cần tiếp tục đánh giá các nguyên nhân có thể gây ra triệu chứng thay vì chỉ tập trung vào việc tìm kiếm tình trạng nhiễm HP. 

6. PHÁT HIỆN HP CẦN XỬ TRÍ NHƯ THẾ NÀO? 

Sau khi xác định nhiễm HP, bác sĩ sẽ lựa chọn phác đồ tiệt trừ phù hợp. 

Trong quá trình điều trị, người bệnh cần: 

• Uống thuốc đúng liều và đủ thời gian. 
• Không tự ý bỏ bớt thuốc hoặc ngừng thuốc khi triệu chứng đã thuyên giảm. 
• Thông báo cho bác sĩ nếu có tác dụng phụ đáng kể. 
• Không tự ý thay đổi kháng sinh. 

Một điểm cần lưu ý là sự thuyên giảm triệu chứng không đồng nghĩa với việc HP đã được tiệt trừ. 

Ngược lại, việc vẫn còn một số triệu chứng sau điều trị cũng không đồng nghĩa với thất bại điều trị HP. 

Để xác định tình trạng tiệt trừ HP, cần thực hiện xét nghiệm kiểm tra phù hợp. 

7. ĐIỀU TRỊ HP XONG CÓ CẦN KIỂM TRA LẠI KHÔNG? 

Có. 

Sau điều trị, cần kiểm tra để xác nhận HP đã được tiệt trừ thành công. 

Thông thường, việc kiểm tra được thực hiện ít nhất 4 tuần sau khi hoàn tất liệu trình điều trị, đồng thời cần ngưng PPI ít nhất 2 tuần và tránh các thuốc có thể ảnh hưởng đến kết quả theo hướng dẫn của bác sĩ. 

Test hơi thở ure là một trong những phương pháp thường được sử dụng để xác nhận tiệt trừ HP. 

Không nên dựa vào sự thuyên giảm triệu chứng để kết luận HP đã được tiệt trừ. 

8. BỐN ĐIỀU CẦN LƯU Ý KHI THỰC HIỆN TEST HP C14 

• C14 dương tính: cho thấy có bằng chứng của HP đang hoạt động, không đồng nghĩa với ung thư dạ dày. 
• C14 âm tính: cần bảo đảm xét nghiệm được thực hiện sau thời gian ngưng các thuốc có thể gây âm tính giả theo khuyến cáo. 
• Trước test: cần lưu ý thời gian ngưng kháng sinh/bismuth 4 tuần và PPI 2 tuần. 
• Sau điều trị: cần test lại để xác nhận đã tiệt trừ HP, không đánh giá hiệu quả điều trị chỉ dựa trên sự thay đổi của triệu chứng. 

HP là một nhiễm khuẩn có thể được phát hiện và điều trị. Điều quan trọng là hiểu đúng ý nghĩa của kết quả xét nghiệm, lựa chọn phác đồ điều trị phù hợp và thực hiện kiểm tra lại đúng thời điểm để xác nhận tình trạng tiệt trừ HP.