LÀM SAO ĐỂ TRẺ CÓ MỘT CƠ THỂ KHỎE MẠNH?

Là cha mẹ, ai cũng mong con lớn lên khỏe mạnh, nhanh nhẹn và vui tươi mỗi ngày. Tuy nhiên, sức khỏe của trẻ không đến từ một “bí quyết” đặc biệt nào, mà được xây dựng từ những thói quen nhỏ, lặp lại đều đặn mỗi ngày. Dưới đây là 6 yếu tố nền tảng giúp trẻ phát triển toàn diện cả về thể chất lẫn tinh thần. 

Bài viết do BS. CK1. Phạm Thị Thùy Trang – Trưởng Khoa Nhi, biên soạn, nhằm chia sẻ đến quý phụ huynh những kiến thức thiết thực từ kinh nghiệm thăm khám và chăm sóc trẻ hằng ngày. 

1. ĂN ĐÚNG 

Dinh dưỡng là nền tảng của mọi quá trình tăng trưởng. Một chế độ ăn đúng không chỉ là ăn đủ no, mà còn phải đủ chất và đa dạng. 

Bữa ăn của trẻ nên có đủ các nhóm chất: 

• Chất đạm (thịt, cá, trứng, đậu, sữa) giúp xây dựng cơ bắp và tăng cường miễn dịch 

• Tinh bột (cơm, bún, phở, bánh mì, khoai) cung cấp năng lượng cho hoạt động và học tập 

• Chất béo tốt (dầu thực vật, cá béo, các loại hạt phù hợp lứa tuổi) hỗ trợ phát triển não bộ 

• Rau xanh và trái cây cung cấp vitamin, khoáng chất và chất xơ 

Cha mẹ nên hạn chế đồ ngọt, nước ngọt có ga, thức ăn nhanh và đồ chiên rán. Các thực phẩm này dễ khiến trẻ no giả, chán ăn bữa chính, đồng thời làm tăng nguy cơ sâu răng và thừa cân. Bên cạnh đó, nên cho trẻ ăn đúng giờ, ăn sáng đầy đủ và tạo không khí vui vẻ trong bữa ăn, không ép buộc hay vừa ăn vừa xem màn hình. 

2. UỐNG ĐỦ NƯỚC 

Nước tham gia vào hầu hết hoạt động của cơ thể: điều hòa thân nhiệt, tiêu hóa, đào thải chất cặn bã và duy trì sự tỉnh táo. Trẻ nhỏ có tỷ lệ nước trong cơ thể cao và dễ mất nước hơn người lớn, đặc biệt khi vận động nhiều hoặc thời tiết nóng. 

Khi cơ thể thiếu nước, trẻ có thể xuất hiện các dấu hiệu: 

• Khô miệng, môi khô 

• Mệt mỏi, uể oải 

• Đau đầu 

• Khó tập trung 

• Đi tiểu ít 

• Nước tiểu vàng sậm 

Cha mẹ nên tập cho trẻ thói quen uống nước đều đặn trong ngày, đừng đợi đến khi khát mới uống, vì khi khát cơ thể đã bắt đầu thiếu nước. Nước lọc vẫn là lựa chọn tốt nhất. Một cách đơn giản để theo dõi là quan sát màu nước tiểu: màu vàng nhạt cho thấy trẻ đang được cung cấp đủ nước. 

3. VẬN ĐỘNG 

Trẻ em và thanh thiếu niên nên vận động thể lực ít nhất 60 phút mỗi ngày. Đây không nhất thiết phải là một buổi tập liên tục, mà có thể chia nhỏ qua nhiều hoạt động trong ngày. 

Lợi ích của vận động đối với trẻ: 

• Hệ cơ xương chắc khỏe, thúc đẩy phát triển chiều cao 

• Tim và phổi hoạt động tốt hơn 

• Tăng cường sức đề kháng 

• Cải thiện khả năng tập trung và tâm trạng 

• Hỗ trợ kiểm soát cân nặng và giúp trẻ ngủ ngon hơn 

Những hoạt động như chạy nhảy, đá bóng, nhảy dây, đạp xe, bơi lội hay các trò chơi vận động ngoài trời đều rất phù hợp. Điều quan trọng là chọn hoạt động trẻ yêu thích để trẻ duy trì được lâu dài. Cha mẹ cũng nên là tấm gương, cùng vận động với con vào cuối tuần hoặc sau giờ làm. 

4. RA NGOÀI ĐÓN ÁNH SÁNG TỰ NHIÊN 

Ánh sáng tự nhiên có vai trò quan trọng đối với sự phát triển của trẻ. Việc ra ngoài mỗi ngày giúp cơ thể điều hòa nhịp sinh học, hỗ trợ giấc ngủ ban đêm, cải thiện tâm trạng và góp phần chuyển hóa vitamin D, cần thiết cho xương chắc khỏe. 

Thời gian ngoài trời cũng giúp bảo vệ đôi mắt. Cận thị ở trẻ đang gia tăng, thường liên quan đến việc nhìn gần kéo dài (đọc sách, dùng điện thoại, máy tính bảng, xem tivi) và ít ra ngoài trời. Nhiều nghiên cứu cho thấy hoạt động ngoài trời giúp giảm nguy cơ khởi phát và tiến triển cận thị. Vì vậy, hãy để đôi mắt của con được “đi chơi” mỗi ngày: nhìn xa, nhìn cây cối, bầu trời. 

5. NGỦ ĐỂ “SẠC PIN” 

Giấc ngủ là lúc cơ thể “sạc pin” cho ngày hôm sau. Khi ngủ, bộ não được nghỉ ngơi và củng cố trí nhớ, cơ thể phục hồi sau một ngày hoạt động, và quá trình tăng trưởng được hỗ trợ. Ngủ đủ giấc giúp trẻ tỉnh táo, học tập tốt hơn và ổn định cảm xúc hơn vào ngày hôm sau. 

Để giúp trẻ có giấc ngủ chất lượng, cha mẹ nên: 

• Cho trẻ đi ngủ và thức dậy đúng giờ, kể cả cuối tuần 

• Hạn chế điện thoại, máy tính bảng, tivi ít nhất 1 giờ trước khi ngủ 

• Giữ phòng ngủ yên tĩnh, thoáng mát và tối vừa đủ 

• Xây dựng thói quen thư giãn trước giờ ngủ như tắm nước ấm, đọc sách, trò chuyện nhẹ nhàng 

• Tránh cho trẻ ăn quá no hoặc uống nước ngọt, trà, cà phê vào buổi tối 

6. GIỮ CƠ THỂ VÀ TINH THẦN KHỎE MẠNH 

Sức khỏe không chỉ là không bệnh, mà còn bao gồm sự sạch sẽ của cơ thể và sự bình an trong tâm hồn. 

Giữ cơ thể sạch sẽ 

Những thói quen vệ sinh đơn giản nhưng giúp phòng ngừa nhiều bệnh thường gặp ở trẻ như tiêu chảy, cảm cúm, tay chân miệng: 

• Rửa tay với xà phòng trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh, sau khi chơi ngoài trời và khi ho, hắt hơi 

• Đánh răng ít nhất 2 lần mỗi ngày, vào buổi sáng và trước khi ngủ 

• Tắm rửa sạch sẽ, thay quần áo thường xuyên 

• Che miệng và mũi bằng khuỷu tay hoặc khăn giấy khi ho, hắt hơi để tránh lây bệnh cho người xung quanh 

Giữ tinh thần khỏe mạnh 

Trẻ cũng có những áp lực riêng: bài vở, bạn bè, thay đổi môi trường, kỳ vọng từ người lớn. Để nuôi dưỡng tinh thần khỏe mạnh, hãy khuyến khích trẻ: 

• Vui chơi, vận động và có thời gian giải trí lành mạnh 

• Trò chuyện, chia sẻ với cha mẹ 

• Chia sẻ với thầy cô khi gặp khó khăn 

• Biết giúp đỡ và kết nối với bạn bè 

Buồn, lo lắng hay sợ hãi đều là cảm xúc bình thường có thể xảy ra ở trẻ. Điều quan trọng là trẻ không phải giữ những cảm xúc ấy một mình. Cha mẹ hãy lắng nghe không phán xét, để trẻ luôn cảm thấy an toàn khi mở lòng. 

Nếu trẻ có biểu hiện buồn bã kéo dài, thu mình, bỏ ăn, mất ngủ, giảm hứng thú với việc học và vui chơi, hoặc thường xuyên than đau bụng, đau đầu không rõ nguyên nhân, cha mẹ nên đưa trẻ đến gặp bác sĩ để được tư vấn và hỗ trợ kịp thời. 

LỜI NHẮN GỬI CHA MẸ 

Hãy chăm sóc cơ thể trẻ mỗi ngày, vì cơ thể chính là người bạn đồng hành của con suốt cuộc đời. Những thói quen tốt được hình thành từ nhỏ sẽ theo con đến khi trưởng thành. 

Cha mẹ không cần thực hiện tất cả cùng lúc. Hãy bắt đầu từ một thói quen nhỏ, kiên trì duy trì và cùng con tiến bộ từng ngày.