28/07/2026 4:34:05 CH
"Chắc chỉ sưng má vài ngày rồi tự khỏi ấy mà!" – Suy nghĩ chủ quan này của không ít phụ huynh chính là con đường ngắn nhất dẫn đến những biến chứng nguy hiểm khôn lường ở trẻ. Đằng sau một vết sưng tưởng chừng "lành tính" lại là nguy cơ bùng phát dịch và vô vàn rủi ro sức khỏe dài lâu nếu con không được chăm sóc đúng cách.
👩🏻⚕️ Hãy cùng BS. CK1. Trần Thị Tú Hằng – Chuyên Khoa Nhi, Hệ thống Phòng khám CarePlus tìm hiểu chi tiết về bệnh Quai bị ở trẻ em, để ba mẹ có thêm một "lá chắn" kiến thức vững chắc, đồng hành cùng con vượt qua bệnh nhẹ nhàng và an toàn nhất!
1️⃣. BỆNH QUAI BỊ VÀ DIỄN TIẾN RA SAO?
Quai bị là một bệnh truyền nhiễm do virus thuộc họ Paramyxovirus gây ra. Bệnh thường biểu hiện bằng tình trạng sưng tuyến mang tai (viêm tuyến mang tai) hoặc sưng các tuyến nước bọt khác.
▶️ DIỄN BIẾN BỆNH:
▪️ Thời gian ủ bệnh thường từ 16–18 ngày sau khi tiếp xúc với virus (dao động từ 12–25 ngày).
▪️ Người bệnh có khả năng lây truyền mạnh nhất từ 2 ngày trước khi xuất hiện viêm tuyến mang tai đến 5 ngày sau khi khởi phát viêm tuyến mang tai, đây là thời điểm cần cách ly.
▪️ Quai bị vẫn có thể xảy ra ở những người đã được tiêm vắc xin đầy đủ, tuy nhiên nguy cơ mắc bệnh và các biến chứng thấp hơn đáng kể.
2️⃣. TRIỆU CHỨNG CỦA BỆNH:
▶️ Giai đoạn tiền triệu
🔺 Vài ngày trước khi xuất hiện viêm tuyến mang tai, người bệnh có thể có:
▫️ Sốt nhẹ kéo dài 3–4 ngày.
▫️ Đau cơ.
▫️ Chán ăn.
▫️ Mệt mỏi.
▫️ Đau đầu.
🔺 Viêm tuyến mang tai
▪️ Quai bị thường gây:
▫️ Đau, căng tức và sưng một hoặc cả hai tuyến mang tai.
▫️ Khi tuyến mang tai sưng, góc hàm dưới không còn nhìn rõ và thường khó sờ thấy xương hàm.
▪️ Đặc điểm của tình trạng sưng tuyến mang tai:
▫️ Có thể sưng một bên hoặc hai bên.
▫️ Một bên có thể sưng trước bên còn lại.
▫️ Khoảng 25% người bệnh chỉ sưng một bên.
▫️ Các tuyến nước bọt dưới lưỡi và dưới hàm cũng có thể sưng nhưng ít gặp hơn.
▪️ Trung bình:
▫️ Viêm tuyến mang tai kéo dài khoảng 5 ngày.
▫️ Phần lớn các trường hợp hồi phục sau khoảng 10 ngày.
▫️ Đa số người mắc quai bị hồi phục hoàn toàn trong vòng 2 tuần.
🔔 Ngoài ra, nhiễm virus quai bị có thể chỉ biểu hiện bằng các triệu chứng hô hấp hoặc triệu chứng không đặc hiệu, thậm chí không có triệu chứng.
3️⃣. BIẾN CHỨNG CỦA BỆNH:
🔺 Các biến chứng thường gặp
▪️ Viêm tinh hoàn (chủ yếu ở nam giới sau tuổi dậy thì).
Xảy ra ở khoảng 30% nam giới sau tuổi dậy thì chưa tiêm vắc xin mắc quai bị.
Xảy ra ở khoảng 6% nam giới sau tuổi dậy thì đã tiêm vắc xin mắc quai bị.
Trong số những bệnh nhân bị viêm tinh hoàn do quai bị, 60–83% chỉ bị ảnh hưởng một bên tinh hoàn.
Viêm tinh hoàn do quai bị không được chứng minh là nguyên nhân gây vô sinh, nhưng có thể dẫn đến teo tinh hoàn và giảm khả năng sinh sản.
▪️ Viêm buồng trứng.
▪️ Viêm tuyến vú ở nữ thanh thiếu niên hoặc người lớn.
▪️ Viêm màng não.
▪️ Viêm tụy.
▪️ Giảm hoặc mất thính lực.
🔺 Các biến chứng nặng khác (hiếm gặp)
Viêm não.
Viêm thận.
Viêm cơ tim.
Liệt.
Co giật.
Liệt các dây thần kinh sọ.
Não úng thủy.
Các biến chứng này có thể xảy ra ngay cả khi người bệnh không có biểu hiện viêm tuyến mang tai và nhìn chung xuất hiện ít hơn ở những người đã được tiêm vắc xin.
4. CẦN LÀM GÌ KHI NGHI NGỜ MẮC QUAI BỊ?
Thăm khám tại các cơ sở y tế uy tín: Khi có dấu hiệu sưng đau ở vùng mang tai, trẻ nên đến ngay các cơ sở y tế để được thăm khám, chẩn đoán và có hướng điều trị kịp thời.
Cách ly để tránh lây lan: nên cho trẻ nghỉ học, hạn chế tiếp xúc với người khác ít nhất 5 ngày kể từ khi bắt đầu sưng vùng hàm.
Trẻ cần được: nghỉ ngơi đầy đủ, uống nhiều nước, ưu tiên thức ăn lỏng, mềm, nguội như cháo, súp, sữa để giảm đau khi nhai nuốt. Hạn chế thực phẩm chua và cay nóng vì những món này có thể kích thích tuyến nước bọt, khiến trẻ đau buốt hơn.
Sử dụng thuốc theo hướng dẫn của nhân viên y tế, không nên tự ý đắp lá, bôi vôi, ăn trầu, bôi mực, đắp tỏi/gừng/hạt gấc/mật ong....những cách làm dân gian này có thể gây nguy hiểm cho trẻ. Việc đắp các loại nguyên liệu trên lên vùng sưng có thể gây bỏng rát vùng da, thậm chí dẫn đến nhiễm trùng, bội nhiễm vùng da mặt, khiến tình trạng của trẻ nặng hơn thay vì cải thiện.
Bên cạnh đó, một việc quan trọng cha mẹ cần theo dõi sát các dấu hiệu biến chứng như: sốt cao kéo dài, đau đầu dữ dội, nôn nhiều, cứng cổ, lừ đừ, ngủ gà, co giật, đau tinh hoàn hoặc sưng tinh hoàn ở trẻ trai,.. để đưa trẻ đến cơ sở y tế khám kịp thời.
KHUYẾN CÁO TIÊM VẮC XIN
Tiêm 2 liều vắc xin phối hợp Sởi – Quai bị – Rubella (MMR) có hiệu quả khoảng 86% trong việc phòng ngừa bệnh quai bị. Tiêm chủng đầy đủ là biện pháp hiệu quả nhất để giảm nguy cơ mắc bệnh và hạn chế các biến chứng nghiêm trọng của quai bị.
🛡️ Phòng bệnh luôn tốt hơn chữa bệnh. Hãy chủ động kiểm tra sổ tiêm chủng của cả gia đình, đảm bảo trẻ đã được tiêm đầy đủ vắc xin phòng Sởi – Quai bị – Rubella (MMR). Nếu con có dấu hiệu nghi ngờ mắc quai bị, ba mẹ đừng tự điều trị tại nhà mà hãy đưa trẻ đến cơ sở y tế uy tín để được bác sĩ thăm khám và hướng dẫn chăm sóc đúng cách.
>>> Hiện nay, tại CarePlus luôn có đủ vắc xin cho trẻ em mời ba mẹ tham khảo tại đây: https://www.careplusvn.com/vi/goi-tiem-ngua-cho-tre-em-va-nguoi-lon