VIÊM XOANG CẤP TÍNH Ở TRẺ EM

- Viêm mũi xoang cấp tính là một bệnh do nhiễm một hoặc nhiều xoang cạnh mũi gây ra. Nhiễm virus liên quan đến cảm lạnh thông thường là nguyên nhân phổ biến nhất gây viêm mũi xoang cấp tính, thường được gọi là viêm mũi xoang do virus.

- Viêm mũi xoang do virus không biến chứng thường tự khỏi mà không cần điều trị trong vòng 7 đến 10 ngày. Mặc dù viêm mũi xoang do vi khuẩn cấp tính (ABRS) cũng có thể tự khỏi mà không cần điều trị, nhưng điều trị bằng kháng sinh sẽ giúp đẩy nhanh quá trình hồi phục

1/ GIẢI PHẪU

Giải phẫu xoang cạnh mũi

Hình vẽ sơ đồ thể hiện vị trí của các xoang trán ( frontal sinuses) , xoang sàng ( ethmoid sinuses), xoang hàm trên ( maxillary sinuses) và xoang bướm.( sphenoid sinuses)

-Xoang là những khoang rỗng trong xương mặt. Chúng có một lớp niêm mạc mỏng thường tiết ra một lượng nhỏ chất nhầy. Khi lớp niêm mạc này bị kích ứng hoặc nhiễm trùng, nó sẽ sưng lên và tiết ra nhiều chất nhầy hơn. Điều này gây ra các triệu chứng.

-Thời điểm bắt đầu và thời gian phát triển của các xoang cạnh mũi thay đổi tùy thuộc vào vị trí giải phẫu, như được mô tả bên dưới. Ở hầu hết mọi người, khoang mũi và các xoang cạnh mũi đạt kích thước gần như người trưởng thành vào khoảng 12 tuổi, mặc dù quá trình phát triển có thể chưa hoàn tất cho đến 20 tuổi.

- Các xoang hàm trên có sẵn khi sinh và phát triển nhanh chóng vào lúc bốn tuổi . Hoạt động của lông mao là cần thiết để dẫn lưu dịch tiết từ xoang hàm trên vào mũi vì các lỗ thông nằm ở vị trí cao trên thành trong của xoang hàm trên.

- Các xoang sàng đã có sẵn từ khi sinh ra; chúng được cấu tạo từ một tập hợp các tế bào khí nhỏ, mỗi tế bào có một lỗ thông riêng vào mũi.

- Các xoang bướm bắt đầu phát triển trong hai năm đầu đời, thường được thông khí hoàn toàn vào khoảng 5 tuổi và đạt kích thước cố định vào khoảng 12 tuổi.

- Sự phát triển của xoang trán có thể thay đổi . Ở độ tuổi từ sáu đến tám tuổi, chúng có thể được phân biệt bằng phương pháp chụp X-quang với xoang sàng . Xoang trán ở trẻ em bắt đầu hình thành và phát triển từ khoảng 7-8 tuổi (có tài liệu ghi nhận từ 9 tuổi). Xoang trán phát triển dần theo thời gian, tiếp tục hoàn thiện về kích thước và cấu trúc cùng với các xoang khác cho đến khi trẻ khoảng 19-20 tuổi.

2/ ĐỊNH NGHĨA:

Viêm mũi xoang do vi khuẩn cấp tính (ABRS) : xảy ra khi có nhiễm trùng vi khuẩn thứ phát ở xoang. Bệnh được phân loại theo thời gian và sự tái phát như sau :

• Cấp tính

– Các triệu chứng hoàn toàn biến mất trong vòng <30 ngày

• Bán cấp tính

– Các triệu chứng hoàn toàn biến mất trong vòng ≥30 và <90 ngày

• Cấp tính tái phát

– Ít nhất ba đợt kéo dài <30 ngày, cách nhau ≥10 ngày không có triệu chứng trong vòng sáu tháng, hoặc ít nhất bốn đợt như vậy trong vòng 12 tháng; các đợt riêng lẻ đáp ứng nhanh chóng với liệu pháp kháng sinh

Ngoài ra Viêm xoang mạn tính

– Viêm xoang mạn tính được định nghĩa là các đợt viêm xoang cạnh mũi kéo dài hơn 90 ngày, trong đó bệnh nhân có các triệu chứng dai dẳng (ho, chảy nước mũi, nghẹt mũi).

Viêm xoang mạn tính có thể liên quan đến các bệnh không nhiễm trùng như dị ứng, xơ nang, rối loạn vận động lông mao, trào ngược dạ dày thực quản hoặc tiếp xúc với các chất ô nhiễm môi trường.

3/ DỊCH TỄ :

- Viêm mũi xoang cấp tính do vi khuẩn (ABRS) là một vấn đề thường gặp ở trẻ em. Ước tính khoảng 6 đến 9% các trường hợp nhiễm trùng đường hô hấp trên do virus ở trẻ em có biến chứng thành viêm mũi xoang cấp tính thứ phát.

- Ở trẻ em, viêm xoang cấp tính (ABRS) thường xảy ra ở độ tuổi từ bốn đến bảy tuổi, nhưng cũng có thể xảy ra ở bất kỳ độ tuổi nào, thậm chí cả ở trẻ sơ sinh (biến chứng của viêm xoang sàng đôi khi được quan sát thấy ở trẻ sơ sinh).

- ABRS ít phổ biến hơn ở trẻ em dưới hai tuổi so với trẻ lớn hơn.

4/ CÁC TRIỆU CHỨNG CỦA VIÊM MŨI XOANG LÀ GÌ:

• Ho Nghẹt mũi
• Chảy dịch mũi
• Sốt Đau đầu
• Đau hoặc sưng mặt
• Đau họng
• Hôi miệng

Hầu hết các trường hợp, các triệu chứng bắt đầu cải thiện trong vòng 7 đến 10 ngày.

5/ XÉT NGHIỆM HÌNH ẢNH HỌC:

Các xét nghiệm hình ảnh thường không cần thiết trong việc đánh giá trẻ em bị viêm xoang cấp tính do vi khuẩn không biến chứng. Khi thực hiện xét nghiệm hình ảnh ( chụp Xquang hay CTScan/ MRI), các phát hiện bất thường nên được giải thích kèm triệu chứng và thăm khám lâm sàng. Tuy nhiên, các xét nghiệm hình ảnh bất thường không thể phân biệt giữa viêm xoang do vi khuẩn, virus hoặc các nguyên nhân khác.

6/ CHẨN ĐOÁN

Viêm mũi xoang cấp tính do vi khuẩn không biến chứng Chẩn đoán viêm xoang mũi cấp tính do vi khuẩn không biến chứng (ABRS) ở trẻ em thường được thực hiện dựa trên lâm sàng. Các nghiên cứu hình ảnh không được khuyến cáo để chẩn đoán ABRS không biến chứng

●Các triệu chứng và dấu hiệu phù hợp với viêm xoang (ho ban ngày, các triệu chứng ở mũi, hoặc cả hai) ●Diễn biến lâm sàng gợi ý nhiễm trùng do vi khuẩn hơn là do virus, bao gồm :

- Các triệu chứng không cải thiện trong >10 và <30 ngày, hoặc

- Các triệu chứng nặng (vẻ ngoài ốm yếu, nhiệt độ ≥39°C (102,2°F), và chảy dịch mũi có mủ  ≥3 ngày liên tiếp), hoặc

- Các triệu chứng xấu đi (tăng các triệu chứng hô hấp, khởi phát mới đau đầu dữ dội hoặc sốt, hoặc sốt tái phát sau khi đã cải thiện ban đầu) Viêm mũi xoang cấp tính do vi khuẩn có biến chứng

- Các xét nghiệm hình ảnh thường được thực hiện ở trẻ em nghi ngờ mắc các biến chứng.

7/ BẠN CÓ THỂ GIÚP BÉ CẢM THẤY DỄ CHỊU HƠN BẰNG CÁCH NÀO?

Để giảm bớt các triệu chứng của bé, bạn có thể:

● Cho trẻ uống thuốc giảm đau, chẳng hạn như acetaminophen (Hapacol, Efferalgan, Tylenol)

● Rửa mũi và xoang của trẻ bằng nước muối vài lần một ngày

● Đảm bảo trẻ uống nhiều nước – Uống đủ nước có thể giúp làm loãng chất nhầy và giúp chất nhầy dễ dàng thoát ra hơn.

8/ KHI NÀO NÊN KHÁM BÁC SĨ?

- Khi bé bị nghẹt mũi, chảy nước mũi hoặc nghẹt mũi kéo dài hơn 10 ngày mà không đỡ hơn.

- Bé  bị sốt cao hơn 38°C (100.4°F) hoặc có dịch mũi màu vàng hoặc xanh lục kéo dài 3 hoặc 4 ngày liên tiếp.

- Các triệu chứng của bé ban đầu đỡ hơn nhưng sau đó lại trở nặng hơn.

*Đôi khi, viêm xoang có thể dẫn đến các vấn đề nghiêm trọng.

Hãy đưa bé đến khám bác sĩ ngay khi

● Sốt cao hơn 39°C (102,2°F)

● Đau mặt và đau đầu

● Sưng hoặc đỏ quanh một hoặc cả hai mắt

● Cứng cổ

* Hãy đưa trẻ đến phòng cấp cứu ngay lập tức nếu bé có:

● Đau dữ dội và đột ngột ở mặt và đầu

● Khó nhìn hoặc nhìn thấy hình ảnh kép

● Khó suy nghĩ rõ ràng

● Khó thở

NGUỒN : UPTODATE 2026 - Acute bacterial rhinosinusitis in children: Clinical features and diagnosis Patient education: Sinusitis in children (The Basics)